Geld speelt op school een grotere rol dan je misschien denkt. Niet alleen als het gaat om schoolboeken of studiekosten, maar ook als bron van stress, schaamte en zorgen die invloed hebben op hoe jongeren zich voelen en presteren. Celina Slagter, schoolmaatschappelijk werker, ziet dat dagelijks terug in haar werk. Sinds 2023 begeleidt ze vooral mbo-studenten. “Ik spreek zo’n twaalf uur per week studenten met allerlei vragen,” vertelt ze. “Dat kan gaan over mentale problemen, de thuissituatie, maar geldzaken zijn echt een terugkerend onderwerp.”
Op een kleine mbo-school met ongeveer vijfhonderd studenten zag Celina in de eerste maanden al dertig aanvragen voor het steunfonds. “Dat zijn studenten die bijvoorbeeld hun boeken of andere benodigdheden niet kunnen betalen. Maar dat zijn alleen de jongeren die zich melden. Er is ook een groep die niet naar voren durft te komen en dat maakt het vaak wel lastig.”
Hoe geldzorgen langzaam ontstaan
Geldproblemen beginnen niet altijd met grote schulden. Vaak gaat het stap voor stap.
“Alles is tegenwoordig makkelijk verkrijgbaar,” zegt Celina. “Je kunt bijna alles op afbetaling doen. Klarna, online bestellen, gokken of gamen… jongeren zitten veel op hun telefoon en de verleiding is groot.” Daar komt bij dat er veel verwacht wordt van jongeren. “Vanaf je achttiende moet je ineens alles zelf regelen, terwijl je nog volop aan het ontwikkelen bent. En niet iedereen leert thuis hoe je met geld omgaat.”
Social media spelen daarin ook een rol. “Jongeren zien op TikTok en Instagram mensen die veel geld lijken te verdienen. Dat wordt geromantiseerd. Maar voor de meeste jongeren is dat natuurlijk niet de werkelijkheid.”
Celina ziet daarnaast dat geldzorgen niet altijd bij de jongere zelf beginnen. “Soms hebben ouders financiële problemen en maken studenten zich daar veel zorgen over. Ze voelen die spanning thuis. Ook als ze zelf geen schulden hebben, kan dat veel stress geven.” Tegelijkertijd ziet ze dat dit een risicofactor kan zijn. “Als er thuis weinig ruimte of overzicht is rondom geld, is de kans groter dat jongeren zelf ook geldproblemen ontwikkelen.”
Wat geldstress met studenten doet
“Als jij je druk moet maken of je je boeken wel kunt betalen, dan zit je hoofd daar vol mee,” zegt Celina. “Ik hoor ook verhalen van jongeren die tot laat in de avond werken omdat ze anders niet mee kunnen op schoolreis.” Dat maakt de impact van geldstress groot, merkt Celina. “Als je hoofd namelijk vol zit met zorgen, heb je minder ruimte om te leren. Studenten raken moe, geprikkeld of trekken zich daardoor juist terug.”
Die zorgen gaan niet altijd alleen over henzelf. “Sommige studenten maken zich vooral zorgen om hun ouders,” vertelt Celina. “Ze voelen zich verantwoordelijk of willen thuis helpen. Dat kan ervoor zorgen dat ze minder ruimte hebben om gewoon student te zijn.”
Soms merkt ze het aan kleine signalen. “Een student zonder goede winterjas, of iemand die steeds vaker afwezig is. Dat kan natuurlijk van alles zijn, maar het kan ook wijzen op geldproblemen.” Ook sociaal heeft het invloed. “Als vrienden naar een duur feest gaan en jij kunt dat niet betalen, dan haak je soms af. Dan zie je dat studenten zich langzaam afsluiten.” Daarom vindt ze het belangrijk dat scholen eerder durven vragen. “Een mentor mag best vragen: heb je ontbeten? Lukt het om lunch mee te nemen? Hoe normaler je het maakt, hoe makkelijker jongeren erover praten.”
Schaamte speelt vaak een grote rol. “Jongeren waarvan ouders open zijn over geldproblemen, zijn vaak zelf ook open. Maar jongeren die schulden hebben door bijvoorbeeld Klarna of gokken, praten daar vaak ook niet open over met de ouders en houden het meestal verborgen. En dan zien we het pas laat.”
Wat kan een schoolmaatschappelijk werker doen?
Als een student bij Celina komt, kijkt ze eerst wat er nodig is. Soms is dat een aanvraag voor het steunfonds, soms meer begeleiding. “Bij een aanvraag doen we een financiële check,” legt ze uit. “We kijken samen naar inkomsten en uitgaven. Als iemand in aanmerking komt, schrijf ik een aanbevelingsbrief en wordt de aanvraag geregeld.” Soms ligt de oplossing ergens anders. “Ik heb bijvoorbeeld een student doorgestuurd naar de gemeente. Daar kreeg ze een geldmaatje die mee kon kijken naar haar situatie. Heel laagdrempelig, maar wel helpend.” En bij achterliggende problemen wordt breder gekeken. “Als geldproblemen ontstaan door bijvoorbeeld een verslaving, dan hebben we korte lijnen met Brijder (een specialist in verslavingszorg). Dan kijk je naar het hele plaatje.”
Wat ze het liefst zou zien? Dat studenten eerder hulp zoeken. “Eigenlijk hoop je dat iemand al bij die eerste rekening aan de bel trekt. Maar vaak wachten jongeren tot de stress echt hoog is.”
Praat erover
Voor de Week van het Geld heeft Celina eigenlijk maar één boodschap: “Maak het bespreekbaar.” Vorig jaar organiseerden ze een financieel spreekuur op school. “Dat werkte goed. Gewoon een plek waar studenten binnen kunnen lopen met vragen. Je merkt dat de drempel dan lager wordt.”
Volgens haar begint alles bij openheid. “Als school mag je best de deur openzetten. Hoe normaler het gesprek over geld wordt, hoe eerder jongeren hulp durven vragen.”
