Gedragswetenschapper behandelt rouw

Gepubliceerd op: 18 januari 2023

Onze gedragswetenschappers begeleiden dagelijks kinderen en jongeren met verschillende, uiteenlopende problematieken. Ze voeren gesprekken, diagnosticeren, bepalen geschikte interventies en voeren behandeltrajecten uit. Veel van hen zijn gespecialiseerd in specifieke problematieken of behandelingen. Jeugdhulp verlenen doen we samen en van elkaar leren maakt ons sterker. Daarom delen onze gedragswetenschappers hun kennis, ervaringen en tips over een veelvoorkomende problematiek. Vandaag behandelen gedragswetenschappers Floor en Nicole rouw. 

De problematiek

Ieder kind verwerkt rouw op zijn of haar eigen manier en tempo. Rouw gaat niet alleen over de dood, het gaat over het verlies van iets dierbaars. Een kind kan ook te maken krijgen met rouw bij een verhuizing, vrienden moeten achterlaten, wanneer ouders gaan scheiden of wanneer er sprake is van een contactbreuk tussen ouder en kind. Rouw uit zich bij ieder kind op een andere manier. Sommige kinderen mijden het onderwerp en willen hun verdriet niet laten zien, anderen zijn juist extreem verdrietig. Floor legt uit: ‘Het is hierbij belangrijk om te weten dat een “normale” manier van rouwen in principe niet bestaat. Rouw raakt na een tijd verweven met het leven.’

Wanneer er sprake is van gecompliceerde rouw of de rouw bijvoorbeeld niet goed wordt verwerkt of stagneert, kan een kind minder goed functioneren. Vanaf dat moment kunnen kinderen bij een gedragswetenschapper terecht komen. Floor licht toe: ‘Bij problemen met de rouwverwerking kan je  bijvoorbeeld denken aan gedragsveranderingen, lichamelijke klachten of sombere gevoelens. Als ouder of leerkracht is het belangrijk om hier alert op te zijn.’

De behandelaanpak

Er is geen bepaalde methode die altijd kan worden ingezet bij rouwverwerking. Behandelingen zijn vooral gericht op de gevoelens van het kind. Hierover legt Nicole uit: ‘Het doel van de behandeling is dat het kind beseft dat het verdriet er mag zijn en erover gaat praten. Het is belangrijk dat er wordt aangesloten op de belevingswereld. Daarom zijn de behandelingen op maat. Vaak zit er een creatief aspect aan de behandelingen zoals kleien, tekenen of een brief schrijven. Door middel van verhalen lezen of fragmenten kijken wordt het voor het kind makkelijker om over een verlies of een gebeurtenis te vertellen tijdens de behandeling.’ Zo heeft Nicole een jongere behandeld: ‘Deze jongen heeft nooit een band gehad met zijn vader. Toen de vader overleed was dit voor de jongen heel heftig, ondanks dat hij zijn vader nooit echt gekend heeft. Hierdoor had hij nog veel vragen waar hij nooit meer een antwoord op zal krijgen. We hebben toen samen een brief aan zijn vader geschreven. Zo kon hij toch de vragen stellen en zijn emoties uiten, waardoor hij meer rust kreeg.’

Psycho-educatie is ook een belangrijk onderdeel. Het kind krijgt dan uitleg over wat rouw precies is. Zo had een cliënt van Floor ontzettend veel verdriet om het verlies van haar oma: ‘Ze was gefocust op het feit dat haar oma nooit meer terugkwam. Samen hebben we het gehad over leuke herinneringen aan haar oma en bekeken we foto’s. Ik stelde vragen aan haar, bijvoorbeeld: ‘Waar zou jouw oma trots op zijn als ze nu met jou mee zou kijken?’ Ik legde haar uit dat de dood heel erg verdrietig is maar dat het er wel bij hoort. Hier mag je gewoon eerlijk over zijn, het is belangrijk voor een kind om dit te begrijpen. Op deze manier kon zij weer verder met de verwerking.’  

De aanpak van Floor en Nicole

Nicole: ‘Wij gebruiken vaak het duale procesmodel. We tekenen dan een eiland van verdriet en een eiland van afleiding. Daarmee maken we het inzichtelijk dat het normaal is om heen en weer te gaan tussen gevoelens. Het is niet gek om even niet meer verdrietig te zijn en dan ineens weer wel.’ Floor licht toe: ‘We maken ook gebruik van een gevoelspoppetje. Kinderen kunnen door middel van het poppetje aangeven wat ze voelen in hun lijf. Zo leren kinderen emoties herkennen en onder woorden brengen.’

Tips van Floor en Nicole

  • ‘Bij een overlijden is het belangrijk om over de dood te praten. Wanneer een kind de dood niet goed begrijpt gaat hij of zij zelf verhalen en beelden verzinnen die misschien nog wel erger zijn dan de werkelijkheid. Een kind tussen de 7 en 12 jaar stelt vaak veel vragen en is geïnteresseerd in de details. Kinderen zullen alleen vragen stellen waarvan ze het antwoord aankunnen. Probeer de vragen dus zo goed mogelijk te beantwoorden.’
  • ‘Het is ook belangrijk om eerlijk en duidelijk te zijn over de dood. Wanneer er tegen een kind wordt gezegd dat de overledene slaapt en niet meer wakker wordt, kan een kind bijvoorbeeld bang worden om diep te slapen. De dood uitgelegd krijgen is fijn voor een kind, op deze manier is het namelijk duidelijk dat de overledene er echt niet meer is en kan het geen spookverhaal worden. Het is ook aan te raden om het kind mee te nemen naar de uitvaart. Zorg dan dat er een taak is, zoals een kaarsje aansteken.’
  • ‘Wanneer je als ouder ook aan het rouwen bent is het verstandig om uit te leggen dat jouw verdriet er ook mag zijn en dat dit normaal is. Wanneer een kind een ouder verdrietig ziet kan het lastig worden om zelf nog het verdriet te uiten. Een kind kan de gevoelens dan gaan vermijden uit angst om de ouder(s) te belasten. Geef dus aan dat je verdrietig bent om de gebeurtenis en dat dit verder niks te maken heeft met het kind zelf.’
  • ‘Een tip voor leerkrachten is om leerlingen die aan het rouwen zijn hiervoor de ruimte te bieden. Dit kan na bijvoorbeeld een jaar nog steeds hard nodig zijn. Rouwen gaat niet in fases waar een einde aan zit, maar heeft echt de tijd nodig om te integreren in het normale leven.’
  • ‘In het geval van bijvoorbeeld een scheiding is het van belang voor het kind om te weten dat het nooit zijn of haar fout is, maar de verantwoordelijkheid van de ouders. Neem een kind mee in wat er gebeurt en luister naar het gevoel. Ook hier is eerlijkheid weer heel belangrijk.’

Als een ouder of leerkracht rouwgerelateerde klachten herkent in een kind, waar kan het kind aangemeld worden voor behandelingen van een gedragswetenschapper?

Aanmeldingen bij Jeugdformaat gaan via een verwijzer. Een verwijzer is bijvoorbeeld het CJG (het Centrum Jeugd & Gezin) of de huisarts. Daarnaast kan een kind ook doorverwezen worden via schoolmaatschappelijk werk.

Wil je meer informatie over jeugdhulp op school?

Onze hulp

Ambulante hulp in het gezin

Eerstelijns ondersteuning aan gezinnen door onze gezinscoaches. Ze bekijken samen met de jongeren en hun ouders welke problemen er spelen en wie hierbij kan helpen.

Ambulante spoedhulp

Als de veiligheid van een kind acuut in gevaar komt, dan de-escaleren en stabiliseren wij met ambulante spoedhulp de crisissituatie. Zodat de veiligheid van het kind weer gewaarborgd wordt.

Jongeren coaching

Ondersteuning en begeleiding voor jongeren bij de uitdagingen die zij dagelijks ondervinden. We versterken hun competenties en praktische vaardigheden die ze nodig hebben om op eigen benen te kunnen staan.

VUHP

Praktische en intensieve ondersteuning op maat om er voor te zorgen dat kinderen veilig thuis kunnen blijven wonen

Daghulp

Specialistische integrale behandelprogramma’s voor kinderen met complexere problematieken. Deze programma’s worden in overleg met ouders en school, kinderdagverblijf of sportclub afgestemd en op maat gemaakt voor het kind.

OJ

Voorkomt verder vastlopen in het onderwijs voor leerlingen ( 8 – 18 ) met gedragsproblemen, depressiviteit, angstklachten, eetproblemen, negatief zelfbeeld, agressie of lichamelijke klachten zonder medische oorzaak.

Ouderschap Blijft / Parallel Solo Ouderschap

Bij ontwikkelingsproblemen van kinderen die een scheiding hebben gemaakt. Wie bieden ondersteuning bij het oplossen van conflicten, het maken van goede afspraken en het verbeteren van de communicatie tussen de ouders.

Begeleide bezoeken

Wanneer een kind uit huis is geplaatst.

Pleegzorg

Pleegzorg betekent dat een kind tijdelijk in een ander gezin gaat wonen, bij pleegouders. Er zijn verschillende vormen voor diverse situaties afhankelijk van de behoefte van het kind.

Verblijf in een gezinshuis

Als gedragsproblemen bij een kind of jongere zo heftig zijn dat thuis en in een pleeggezin wonen niet meer kan. Bij deze opvang is er intensieve begeleiding van een professionele hulpverlener: de gezinshuisouder.

Verblijf in een residentiële voorziening

Hier krijgen kinderen en jongeren de kans om op een rustige en veilige plek te werken aan hun toekomst. Wij bieden verschillende vormen van opvang in een residentie afhankelijk van de behoefte.

HGD / Uitgebreide intake

Staat voor Handelingsgerichte Diagnostiek en is een uitgebreide intake.

Diagnostiek en behandeling

Wanneer jongeren van twaalf jaar en ouder extra structuur en begeleiding nodig hebben. Dit gebeurt i.s.m. GGZ en LVB-experts.